Kore’de kullanılan soyadlarının çeşitliliği neden bu kadar az? Neden çok ama çok ama çok fazla “Kim” soyadlı insan var? Peki acaba bütün bu Kim’ler bir şekilde birbirleri ile akraba mı? Değilse birbirleri ile başka türlü bir bağlantıları var mı?
Güney Kore’de soyadı mevzusu gerçekten de çok ilginç. Bugün 51.421.435 kişilik toplam nüfusun %21‘i bizim Kimgillerden oluşuyor. Bu da demek oluyor ki, Kore’de 10 milyon kişi Kim soyadına sahip. (tam buraya bir Oohaa! bırakmak istiyorum müsaadenizle)
Sanmıyorum ki dünyada Kore’den başka hiç bir ülkede bu kadar çok sayıda insan aynı soyadını taşıyor olsun.
Nisan 2009 tarihli bir açıklamaya göre Türkiye’de en çok kullanılan ilk 3 soyisim; Yılmaz, Kaya ve Demir.
Düşünsenize 82 milyon nüfuslu ülkemizin %21’inin, yani 17 milyondan fazla kişinin Yılmaz soyadlı olduğunu?!!
Dönelim Kore’ye… Kaç farklı varyasyon var? Kabaca 250 geleneksel soyadı olduğu söyleniyor. Örneğin Japonya ile bir kıyaslama yapmışlar, onlardaki geleneksel soyadı sayısı 10 bin adet. Yani Kore’nin Tam 40 katı!!!(Buraya da koyalım bi oha.)
Genel sıralamaya da şöyle bir bakacak olursak, Kim soyadını %14.7 ile Lee‘ler, onları da %8.4 ile Park‘lar takip ediyor. Sonrası da Choi/Choe (%4.7), Chung (%4.3), Kang (%2.4), Cho (%2.1), Yun/Yoon (%2.1), Chang (%2.0)…. diye sürüp gidiyor.
Peki neden bu böyle? Soyadı mı uyduramamışlar? Uydurmuş ama kimseye beğendirememişler mi? Ne ola ki bizim bu Kim soyisminin esrarcengiz harikalığı da, nüfusun %20’sinden fazlası almış koymuş adının önüne?
Asıl ilginç olan ne biliyor musunuz? Bu durum Koreliler için çok normal ve hiçbir alanda da soruna yol açmıyor.
Yani koca ülkenin %45‘i üç soyadını kullanıyor ve bununla da halk arasında “Nam Dağı’ndan bir taş atsan ya bir Kim’e, ya bir Lee’ye ya da bir Park’a çarpar” diyerek eğleniyorlar.
SOYADI MEVZUSUNUN TARİHÇESİ
Kore’de soyadları konusundaki bu enteresanlığın ya tarihsel, ya kültürel, ya da her ikisine de dayanan bir açıklaması olmalı.
Bir çoğumuzun bildiği gibi Kore Tarihi savaşlar, istilalar, kaos ve karmaşalarla dolu. Tüm bu olumsuzluklara rağmen Kore hanedanlığı yüzyıllar boyunca istikrarını korumayı başarmış.
Bu şu demek; Kore, 1.500 yıldan fazla bir süre boyunca, tek bir aristokrat aile tarafından yönetilmiş.
Diğer ülkelere bakarsak, bir hanedan düştüğü zaman, yerini alan yeni hanedan düşeni büyük oranda yok eder. Bu durum ise Kore’nin başına neredeyse (tek istisna olan Baekje Hanedanlığı ve tamamen tarihten silinen 8 soyadı hariç) hiç gelmedi.
Çok gerilere gidilirse; Lee, Park ve Kim, kraliyete mensup ailelerin soyadları idi. Silla ve Gaya hanedanlığı Kim Ailesi‘nce yönetilirken, Silla’nın bir diğer kurucu ailesi de Parklardı ve bu, onları da otomatikman kraliyet ailesi onuru ile taçlandırıyordu.
Lee Ailesi‘ne gelince; ki biz Lee’nin, özellikle tarihi film ve dizilerden de, Kore’nin son hanedanlığı Joseon krallarının soyadları olduğunu iyi biliyoruz.
Memleketleri Silla’nın başkenti Seorobol (서러벌)‘dü. Bu günkü adıyla Gyeongju (경주) olan kentin en büyük klanlarından biri Lee Ailesi idi ve 1392 yılında tahtı Goryeo kralından devralarak Joseon Hanedanlığını başlattılar.
İşte bu güçlü üç ailenin Kore tarih sayfalarına silinmez harflerle yazılmış isimleri yüzünden, bu gün bu üç soyadı bu kadar yaygındır. Ne alaka mı?
Şöyle ki Kore toplumu, çok uzun yıllar boyu kast sistemi ile yönetildi. Kraliyet ailesi ve diğer asil olanları içeren yüksek sınıf, bu en büyük 3 soyadına sahipken, düşük sınıfa mensup kölelerin ve çoğu işçi ailenin soyadları bile yoktu.
Ya edinmeleri yasaktı, ya da kanunen edinebilir ama yüklü bir ücret karşılığı satın alabilirlerdi, ki o meblağları karşılayabilmek bir ömür de geçse neredeyse imkansızdı.
Herhangi bir adın yanında sadece böyle büyük bir soyadı olması, kişiyi öyle bir toplumda daima en yukarda tutmaya yetiyordu.
Zamanla ticaretle uğraşanlar zenginleşmeye başladıkça, az önce bahsettiğim gibi soyadı satın alabilir hale geldiler. Bu durumda, yüzyıllar boyu güç ile aralarında dimdik duran en büyük engeli, yani parayı aşmış oldular.
Özellikle çok zengin olanlar, doğal olarak üç büyük soyadına talip oldular. O zamanlarda (hatta şimdi bile) düzenli olarak kayıt şeklinde tutulmakta olan soy ağacı kitabı Jokbo (족보)‘yu da (muhtemelen iflas etmiş bir soyludan) satın alarak, yeni soyadlarına kavuştular.
Nihayet 1894’te Kore Sınıf Sistemi kaldırıldı ve 1904’te yeni bir nüfus sayımı düzenlemesi ile, tüm Korelilere bir soyadı alma yükümlülüğü getirildi, hem de bedava!!
Halen günümüzde de Güney Kore vatandaşlığına geçen yabancı uyrukluların kullanmak için tercih ettikleri en popüler soyadları yine Kim, Lee ve Park’tır.
Peki bu durum gerçekten de bireyler arasında karışıklık yaratmıyor mu? İnanın yaratmıyor.
Çünkü Kore’de kişilere resmi olarak tam adları ile yani ad-soyad birlikte hitap ediliyor. Aynı ortamda birden fazla aynı isim ve soyadına sahip kişinin varlığı durumunda da basit sosyal ünvanlar devreye giriyor.
Sonuç Olarak;
Sonradan satın alınan ya da tercihle edinilen soyadlarını bir kenara bırakırsak, haliyle aralarında miras bağı bulunan aynı soyadlılar bile aynı kandan değil.
Bu da demek oluyor ki milyon tane kuzenimiz yok, ve hayır. Soyadı Lee olan herkes de kraliyet soyundan gelmiyor.
Kore geleneksel akrabalık sisteminin temeli, bölgesel klanlara dayanıyor. Mesela biz Andong Kimgillerdeniz ve toplamda başka 300 Kim Klanı daha olduğu söyleniyor.
Buna bağlı olarak çok ilginç bambaşka bir konu var. Evlilik…
Yakın geçmişte Kore’de, aynı soyadına sahip ve de baba tarafından aynı klan atalarına mensup olanların evliliği yasaktı.
Yani mesela İzmir’de toplam 500 bin Yılmaz soyadlı insan yaşıyor olsun. Biri Karşıyaka’da öbürü Bornova’da büyümüş ve birbirlerini tanışana dek hiç görmemiş iki kişinin evlenmesi, sırf İzmirli Yılmazlar oldukları için yasak! Bu çok kötü değil mi?
Neyseki 1997’de Güney Kore Anayasa Mahkemesi, bu yasayı anayasaya aykırı kabul etti ve medeni kanun 2005’te sadece çok yakın akrabalık bağı olanlar arasındaki evliliği yasaklar şekilde değiştirildi.
Böylece, Seul’deki bir üniversitede tanışan ve aşık olan, daha önce birbirlerini hiç tanımamış ve bilmemiş, ancak misal Gyeongju Kimgillerden olduklarını öğrenen bir Bay Kim ve bir Bayan Kim, artık mutlulukla birbirlerine kavuşabilirler.
Bu konudan daha sonra detaylı olarak bahsetmek istiyorum. Belki de binlerce çiftin (hatta biri de en yakın arkadaşlarımdan biri) zorunlu ayrılığı ile sonuçlanan bu çok üzücü yasaktan, burda tek bir paragraf içinde bir iki cümle ile söz edip geçmek haksızlık olur diye düşündüğüm için.
Haftaya yeni bir konuda, yeniden buluşmak üzere…
KAYNAKLAR:
Mark Peterson, Professor emeritus of Korean, Asian and Near Eastern languages at Brigham Young University in Utah.
https://www.britannica.com/story/why-are-so-many-koreans-named-kim
